สรุปความรู้ หมวดกฎหมาย
อ่านประมาณ 7 นาที
พ.ร.บ. การส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน
พ.ร.บ. การส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน พ.ศ. 2535 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2550 มีวัตถุประสงค์หลัก 3 ข้อ
1. กำกับและส่งเสริมให้ผู้ที่มีหน้าที่อนุรักษ์พลังงานปฏิบัติตามกฎหมาย
2. เครื่องจักรประสิทธิภาพสูงส่งเสริมการผลิตเครื่องจักร อุปกรณ์ และวัสดุประสิทธิภาพสูง
3. อนุรักษ์อย่างกว้างขวางส่งเสริมให้มีการอนุรักษ์พลังงานทั่วไป
กลุ่มที่กฎหมายบังคับ: โรงงานควบคุม · อาคารควบคุม · ผู้ผลิตและผู้จำหน่ายเครื่องจักรและอุปกรณ์ประสิทธิภาพสูง
โรงงานควบคุมคือใคร
เข้าข้อใดข้อหนึ่ง เป็นโรงงานควบคุม
ขนาดหม้อแปลง / เครื่องวัด≥ 1,000 kW
หรือ ≥ 1,175 kVA (ชุดเดียวหรือหลายชุดรวมกัน)
พลังงานที่ใช้รวมในรอบปี≥ 20 ล้าน MJ
เทียบเท่าไฟฟ้า 1 ม.ค.–31 ธ.ค. ปีที่ผ่านมา
เทียบไฟฟ้าเป็นเมกะจูล: kWh × 3.6 = MJ
การอนุรักษ์พลังงานในโรงงาน (มาตรา 7)
- ปรับปรุงประสิทธิภาพการเผาไหม้เชื้อเพลิง
- ป้องกันการสูญเสียพลังงาน
- นำพลังงานที่เหลือจากการใช้แล้วกลับมาใช้ใหม่
- เปลี่ยนไปใช้พลังงานอีกประเภทหนึ่ง
- ปรับปรุงการใช้ไฟฟ้าด้วยการปรับปรุงตัวประกอบกำลัง (PF)
- ใช้เครื่องจักรหรืออุปกรณ์ประสิทธิภาพสูง และระบบควบคุม
- วิธีอื่นตามที่กำหนดในกฎกระทรวง
หน้าที่ของเจ้าของโรงงานควบคุม
- จัดให้มี ผู้รับผิดชอบด้านพลังงาน (ผชร.) ประจำโรงงาน
- จัดให้มี การจัดการพลังงาน ตามกฎกระทรวง
- ปฏิบัติตามคำสั่งอธิบดีที่ให้แจ้งข้อเท็จจริงเรื่องการใช้พลังงาน
ผู้รับผิดชอบด้านพลังงาน (ผชร.)
เป็นโรงงานควบคุมเริ่มนับวัน
ภายใน 180 วันจัดให้มี ผชร.
แจ้งอธิบดีทราบการแต่งตั้ง
ผชร. พ้นหน้าที่จำนวนไม่ครบ
แจ้งอธิบดีทันที
ภายใน 90 วันหาคนแทน
คุณสมบัติ (อย่างใดอย่างหนึ่ง)
- จบ ปวส. + ประสบการณ์ในโรงงานหรืออาคารอย่างน้อย 3 ปี + มีผลงานอนุรักษ์พลังงานที่เจ้าของรับรอง
- จบปริญญาวิศวกรรมศาสตร์หรือวิทยาศาสตร์ + มีผลงานที่เจ้าของรับรอง
- ผ่านการฝึกอบรมด้านอนุรักษ์พลังงานที่อธิบดีเห็นชอบ
- ผ่านการอบรมหลักสูตรผู้รับผิดชอบด้านพลังงานอาวุโส (ผอส.)
- สอบผ่านตามเกณฑ์ที่กรมจัดสอบ
จำนวน
| ขนาดโรงงาน | จำนวน ผชร. |
|---|
| ต่ำกว่า 3,000 kW / 3,530 kVA | อย่างน้อย 1 คน |
| ตั้งแต่ 3,000 kW / 3,530 kVA | ไม่น้อยกว่า 2 คน โดยอย่างน้อย 1 คนต้องผ่านหลักสูตร ผอส. หรือสอบผ่านตามที่กรมจัด |
หน้าที่ ผชร.
- บำรุงรักษาและตรวจสอบประสิทธิภาพเครื่องจักรและอุปกรณ์เป็นระยะ
- ปรับปรุงวิธีการใช้พลังงานตามหลักการอนุรักษ์พลังงาน
- ช่วยเจ้าของโรงงานจัดการพลังงานตามกฎกระทรวง
- ช่วยเจ้าของโรงงานปฏิบัติตามคำสั่งอธิบดี
การตรวจสอบและรับรองการจัดการพลังงาน เป็นหน้าที่ของผู้ตรวจสอบที่ได้รับใบอนุญาตจากกรม ไม่ใช่ ผชร. ของโรงงาน
กองทุนและค่าธรรมเนียมพิเศษ
- กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน แหล่งเงิน: เงินโอนจากกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง · เงินที่ผู้ผลิตและผู้นำเข้าน้ำมันและก๊าซนำส่ง · ค่าธรรมเนียมพิเศษการใช้ไฟฟ้า · เงินอุดหนุนจากรัฐบาล · เงินบริจาค · ดอกผล
- โรงงานควบคุมขอรับการส่งเสริมจากกองทุนได้ เช่น เงินช่วยเหลือหรืออุดหนุนการลงทุนอนุรักษ์พลังงาน
- ค่าธรรมเนียมพิเศษการใช้ไฟฟ้า เก็บจากโรงงานควบคุมที่ไม่ดำเนินการตามกฎกระทรวง คิดตามปริมาณไฟฟ้าที่ซื้อจากการไฟฟ้า ถ้าไม่เห็นด้วย อุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานภายใน 30 วัน
บทกำหนดโทษ (ตัวอย่าง)
| การกระทำ | โทษ |
|---|
| ไม่จัดให้มี ผชร. หรือไม่จัดการพลังงานตามกฎกระทรวง (มาตรา 55) | ปรับไม่เกิน 200,000 บาท |
| ไม่แจ้งข้อเท็จจริงตามคำสั่งอธิบดี (มาตรา 54) | ปรับไม่เกิน 50,000 บาท |
| ขัดขวางพนักงานเจ้าหน้าที่ (มาตรา 60) | ปรับไม่เกิน 5,000 บาท |
ที่มา: ตำราฝึกอบรม ผอส. ตอนที่ 1 บทที่ 1.2 พระราชบัญญัติการส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน
สรุปความรู้ หมวดการจัดการพลังงาน
อ่านประมาณ 8 นาที
การจัดการพลังงาน 8 ขั้นตอน
ครบรอบแล้ว → ผู้ตรวจสอบที่ได้รับใบอนุญาตตรวจสอบและรับรอง แล้วส่งรายงานให้กรม
ใครทำอะไร
เจ้าของโรงงานแต่งตั้งคณะทำงาน · กำหนดและประกาศนโยบาย · อนุมัติเป้าหมายและแผน · กำกับดูแลและสนับสนุนทรัพยากร
คณะทำงานดำเนินการตามนโยบาย · ประสานงานและจัดอบรม/กิจกรรม · ควบคุมดูแล · รายงานผล · เสนอแนะการกำหนดหรือทบทวนนโยบาย · สนับสนุนเจ้าของ
พนักงานรับทราบและปฏิบัติตามนโยบาย · ให้ความร่วมมือรวบรวมข้อมูลการใช้พลังงาน · เข้าร่วมอบรมและกิจกรรม
ขั้น 2 ประเมินสถานภาพเบื้องต้น
ใช้ตารางประเมินการจัดการพลังงาน (Energy Management Matrix) ดู 6 ด้าน: นโยบาย · การจัดองค์กร · การกระตุ้นและสร้างแรงจูงใจ · ระบบข้อมูลข่าวสาร · การประชาสัมพันธ์ · การลงทุน
ขั้น 3 นโยบายอนุรักษ์พลังงาน
อย่างน้อยต้องมี
- ข้อความว่าการอนุรักษ์พลังงานเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินงาน
- นโยบายที่เหมาะกับลักษณะและปริมาณพลังงานที่ใช้
- เจตจำนงปฏิบัติตามกฎหมาย
- แนวทางปรับปรุงประสิทธิภาพอย่างต่อเนื่อง
- แนวทางจัดสรรทรัพยากร
ต้องเผยแพร่ให้บุคลากรทราบ เช่น ปิดประกาศในที่ที่เห็นได้ง่าย
ขั้น 4 ประเมินศักยภาพ
- ใช้ข้อมูล ม.ค.–ธ.ค. ของปีที่ผ่านมา
- ประเมิน 3 ระดับ: องค์กร · ผลิตภัณฑ์หรือบริการ · เครื่องจักร/อุปกรณ์หลัก
SEC (ค่าการใช้พลังงานจำเพาะ) = พลังงานที่ใช้ ÷ หน่วยผลผลิต เช่น MJ/ตันสินค้า
ใช้บอกต้นทุนพลังงานของสินค้า เปรียบเทียบกับอดีตหรือโรงงานประเภทเดียวกัน และใช้ตั้งเป้าหมาย · ตัวหารต้องเป็นสิ่งที่ผลิตจริง เช่น โรงปั่นด้ายใช้น้ำหนักเส้นด้ายที่ผลิตได้
เครื่องจักรที่ใช้พลังงานมีนัยสำคัญ ให้คะแนนจาก ปริมาณพลังงาน × ชั่วโมงใช้งาน × ศักยภาพการปรับปรุง
ขั้น 5 เป้าหมายและแผน
- เป้าหมายกำหนดเป็นร้อยละของพลังงานที่ใช้เดิม หรือระดับการใช้พลังงานต่อหน่วยผลผลิต พร้อมระยะเวลา
- แนวทางตั้งเป้า: ผู้บริหารกำหนด · ใช้ค่าดีที่สุดที่เคยทำได้ · เทียบเกณฑ์มาตรฐาน (Benchmarking)
- นอกจากแผนมาตรการ ต้องมีแผนฝึกอบรมและกิจกรรมส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน
- หาสาเหตุด้วยแผนผังก้างปลา (เครื่องจักร · วิธีทำงาน · วัสดุ · คน) เช่น สาเหตุจากคน → ทำวิธีปฏิบัติงานมาตรฐาน (SOP) และฝึกพนักงาน
ขั้น 7 ตรวจติดตามภายใน
เจ้าของแต่งตั้งคณะผู้ตรวจประเมิน ตรวจครบทั้ง 8 ขั้นตอน จากเอกสารหลักฐานและการสอบถามพนักงาน อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
ที่มา: ตำราฝึกอบรม ผอส. ตอนที่ 1 บทที่ 1.2 หัวข้อ 2.7 และบทที่ 1.3 การจัดการพลังงาน
