Con-En Con Engineering Co.,Ltd. ศูนย์เตรียมความพร้อมผู้รับผิดชอบด้านพลังงานบริษัท คอน เอ็นจิเนียริ่ง จำกัด · หน่วยฝึกอบรมผู้รับผิดชอบด้านพลังงาน ใบอนุญาต เลขที่ 0001/2567 สมัครอบรม
วันที่ 1 · ช่วงเช้า

1.1ความรู้พื้นฐานด้านพลังงาน

📖 11 หัวข้อย่อย · ประมาณ 20 นาที

ภาพรวมหัวข้อ 1.1 ความรู้พื้นฐานด้านพลังงาน

อ่านจบแล้วคุณจะ

  • บอกสถานการณ์พลังงานของโลกและของประเทศไทย
  • บอกความหมายและอธิบายประเภทของพลังงาน
  • อธิบายหน่วยวัดพลังงาน

⏱ สรุป 1 นาที 5 เรื่องที่ต้องจำ · ปัดหรือกดลูกศรดู · กดการ์ดเพื่อไปอ่าน

1/5 · หัวข้อย่อย 1

นิวเคลียร์ = พลังงานสิ้นเปลือง

ที่มา: ตำราฝึกอบรม ผอส. ด้านไฟฟ้า (พพ.) ตอนที่ 1 บทที่ 1 ความรู้พื้นฐานด้านพลังงาน
2/5 · หัวข้อย่อย 3

1 W = 1 J/s · 1 HP = 746 W

ที่มา: ตำราฝึกอบรม ผอส. ด้านไฟฟ้า (พพ.) ตอนที่ 1 บทที่ 1 ความรู้พื้นฐานด้านพลังงาน
3/5 · หัวข้อย่อย 4

1 toe = 41.868 GJ (จิกะจูล) ตามที่สำนักงานพลังงานสากล (IEA) และสหประชาชาติ (UN) กำหนด

ที่มา: ตำราฝึกอบรม ผอส. ด้านไฟฟ้า (พพ.) ตอนที่ 1 บทที่ 1 ความรู้พื้นฐานด้านพลังงาน
4/5 · หัวข้อย่อย 8

ระบบทำความเย็นและปรับอากาศมีสัดส่วนการใช้พลังงานสูงสุดในเกือบทุกประเภทโรงงานและอาคาร

ที่มา: ตำราฝึกอบรม ผอส. ด้านไฟฟ้า (พพ.) ตอนที่ 1 บทที่ 1 ความรู้พื้นฐานด้านพลังงาน
5/5 · หัวข้อย่อย 9

ค่าการใช้พลังงานต่อหน่วยผลผลิต (Specific Energy Consumption: SEC) ต่ำลง = ใช้พลังงานต่อผลผลิตน้อยลง = ประสิทธิภาพดีขึ้น

ที่มา: ตำราฝึกอบรม ผอส. ด้านไฟฟ้า (พพ.) ตอนที่ 1 บทที่ 1 ความรู้พื้นฐานด้านพลังงาน
1

พลังงานคืออะไร · หมุนเวียน หรือ สิ้นเปลือง

📜 นิยาม พ.ร.บ. การส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน พ.ศ. ๒๕๓๕ มาตรา ๓

"พลังงาน" หมายความว่า ความสามารถในการทำงานซึ่งมีอยู่ในตัวของสิ่งที่อาจให้งานได้ ได้แก่ พลังงานหมุนเวียน และพลังงานสิ้นเปลือง และให้หมายความรวมถึงสิ่งที่อาจให้งานได้ เช่น เชื้อเพลิง ความร้อนและไฟฟ้า เป็นต้น

"พลังงานหมุนเวียน" หมายความรวมถึง พลังงานที่ได้จากไม้ ฟืน แกลบ กากอ้อย ชีวมวล น้ำ แสงอาทิตย์ ความร้อนใต้พิภพ ลม และคลื่น เป็นต้น

"พลังงานสิ้นเปลือง" หมายความรวมถึง พลังงานที่ได้จากถ่านหิน หินน้ำมัน ทรายน้ำมัน น้ำมันดิบ น้ำมันเชื้อเพลิง ก๊าซธรรมชาติ และนิวเคลียร์ เป็นต้น

"อนุรักษ์พลังงาน" หมายความว่า ผลิตและใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพและประหยัด

ลองแยกดู — แตะว่าเป็นพลังงานประเภทไหน

⭐ นิวเคลียร์ = พลังงานสิ้นเปลือง⭐ พลังงานสิ้นเปลือง เรียกอีกชื่อว่า พลังงานฟอสซิล (ตำรา)
2

รูปแบบของพลังงาน

🧪พลังงานเคมีปล่อยออกมาโดยปฏิกิริยาเคมี
⚙️พลังงานกลใช้ในการเคลื่อนที่ต่าง ๆ
🔥พลังงานความร้อนได้จากการเผาผลาญเชื้อเพลิง
☀️พลังงานรังสีเคลื่อนที่แบบคลื่น เช่น จากดวงอาทิตย์
⚡พลังงานไฟฟ้าเกิดจากการไหลของอิเล็กตรอน
⚛️พลังงานนิวเคลียร์จากการแยก รวม หรือแปลงนิวเคลียส
ศักย์ · จลน์ศักย์ = สะสมจากตำแหน่งที่ตั้ง · จลน์ = ของวัตถุที่กำลังเคลื่อนที่ (ขึ้นกับมวลและความเร็ว)
พลังงานปฐมภูมิมีอยู่ตามธรรมชาติ ใช้ได้โดยตรง เช่น น้ำ แสงอาทิตย์ ลม เชื้อเพลิงธรรมชาติ
พลังงานทุติยภูมินำพลังงานปฐมภูมิมาแปรรูป ปรับปรุง ให้อยู่ในรูปที่ใช้ได้ เช่น ไฟฟ้า
⭐ รูปแบบทั่วไป 6 รูปแบบ: เคมี · กล · ความร้อน · รังสี · ไฟฟ้า · นิวเคลียร์
3

งาน · กำลัง · พลังงาน

🤔 ลองตอบก่อนอ่าน

ป้ายมอเตอร์เขียนว่า 10 HP ลองเดาว่ากำลังประมาณกี่กิโลวัตต์

กำลัง = งาน ÷ เวลาหน่วยวัตต์ (W) = จูล/วินาที
พลังงาน = กำลัง × เวลาไฟฟ้านิยมใช้ กิโลวัตต์-ชั่วโมง (kWh (กิโลวัตต์ชั่วโมง หรือ หน่วย))
1 HP (แรงม้า) = 746 Wกำลังทางกลมีหน่วยเป็นแรงม้า (HP)

ลองคิด — มอเตอร์กี่แรงม้า เดินกี่ชั่วโมง ใช้พลังงานเท่าไร

⭐ 1 W = 1 J/s · 1 HP = 746 W
4

หน่วยวัดพลังงาน · แปลงหน่วยได้ทันที

🔬จูล (J)หน่วยมาตรฐานสากล (SI)
⚡kWhนิยมใช้วัดพลังงานไฟฟ้า
🔥1 cal = 4.2 Jน้ำ 1 กรัม ร้อนขึ้น 1 °C
🌡️1 Btu = 1,055 Jน้ำ 1 ปอนด์ ร้อนขึ้น 1 °F
1 toe=41.868 GJ=11.630 MWh=10 Gcal

ประเทศไทย (กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (พพ.)) ใช้ตันเทียบเท่าน้ำมันดิบ (toe) เป็นหน่วยวัดร่วม = พลังงานจากการเผาไหม้น้ำมันดิบ 1 ตัน

⭐ 1 toe = 41.868 GJ (จิกะจูล) ตามที่สำนักงานพลังงานสากล (IEA) และสหประชาชาติ (UN) กำหนด
5

ค่าความร้อนของเชื้อเพลิง

ค่าพลังงานของเชื้อเพลิง (Calorific value) = ความร้อนที่ได้จากการเผาไหม้ · ตำราใช้ค่าความร้อนสุทธิ (NCV)

ก๊าซปิโตรเลียมเหลว45.55 GJ/ตัน
น้ำมันเบนซิน43.97 GJ/ตัน
น้ำมันดิบ42.62 GJ/ตัน
น้ำมันดีเซล42.50 GJ/ตัน
น้ำมันเตา41.51 GJ/ตัน
แปลงเป็น toetoe/ตัน = (GJ/ตัน) ÷ 41.868
ตัวอย่างน้ำมันดีเซล 10 ตัน × 1.015 toe/ตัน = 10.15 toe
ใช้ทำอะไรรวมพลังงานจากเชื้อเพลิงหลายชนิดให้อยู่หน่วยเดียวกัน

ที่มา: ตำรา 1.1 ตารางที่ 1.1 ค่าพลังงานของเชื้อเพลิงในรูปค่าความร้อนสุทธิ

6

สถานการณ์พลังงานโลก

👨‍👩‍👧‍👦ประชากรเพิ่มองค์การสหประชาชาติพยากรณ์ 9.6 พันล้านคนในปี ค.ศ. 2050 และ 10.9 พันล้านคนในปี 2100
🛢️น้ำมัน · ก๊าซธรรมชาติปริมาณสำรองส่วนใหญ่อยู่แถบตะวันออกกลาง
⛏️ถ่านหินปริมาณสำรองมากที่สุดอยู่บริเวณเอเชียแปซิฟิก

การขยายตัวของเศรษฐกิจ การใช้พลังงานฟอสซิล และปัญหาสิ่งแวดล้อม ส่งผลกระทบซึ่งกันและกัน

ตัวเลขในตำราอ้าง UN World Population Prospects 2017 และ BP Statistical Review of World Energy 2019

7

สถานการณ์พลังงานของประเทศไทย

หลักการ: ไทยพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลเป็นหลัก และต้อง นำเข้าพลังงานจำนวนมาก โดยเฉพาะน้ำมันดิบ ความต้องการพลังงานโตตามเศรษฐกิจและประชากร — การอนุรักษ์พลังงานในโรงงานและอาคารจึงช่วยลดการนำเข้าและค่าใช้จ่ายของประเทศโดยตรง

43,578พันตันเทียบเท่าน้ำมันดิบ: น้ำมันดิบที่นำเข้าปี 2561 (สูงสุดในบรรดาพลังงานนำเข้า)
56.70%สัดส่วนน้ำมันดิบในการนำเข้าพลังงานเชิงพาณิชย์ทั้งหมด
76,584พันตันเทียบเท่าน้ำมันดิบ: การใช้พลังงานรวมปี 2561 (เพิ่มขึ้นต่อเนื่องเป็นปีที่ 20)
84.52%สัดส่วนพลังงานเชิงพาณิชย์ในการใช้พลังงาน
9.22% · 6.62%พลังงานหมุนเวียน · พลังงานหมุนเวียนดั้งเดิม (ฟืน ถ่าน แกลบ)
> 70%ภาคอุตสาหกรรม + ภาคขนส่ง ใช้พลังงานรวมกัน
🚢พลังงานที่ต้องนำเข้าน้ำมันดิบ ก๊าซธรรมชาติ พลังงานไฟฟ้า และถ่านหิน · ส่งออกคอนเดนเสทและผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม
⛽ใช้อะไรมากที่สุดผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม รองลงมาคือพลังงานไฟฟ้า
🚚ภาคขนส่งมีดัชนีการใช้พลังงานต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมสูงที่สุด — ปรับปรุงการขนส่งให้มีประสิทธิภาพจะประหยัดได้มาก
📉เทียบต่างประเทศการจัดหาพลังงานขั้นต้นต่อประชากรของไทยอยู่ระดับต่ำ เมื่อเทียบกับสหรัฐอเมริกาและแคนาดาที่สูงกว่า 6 ตันน้ำมันดิบเทียบเท่าต่อคน

ตัวเลขปี พ.ศ. 2561 ตามที่ตำราอ้าง (ตำราเทียบกับปี 2559) · ตัวเลขเปรียบเทียบต่างประเทศอ้าง BP Statistical Review of World Energy 2019

⭐ น้ำมันดิบ = พลังงานที่ไทยนำเข้ามากที่สุด⭐ อุตสาหกรรม + ขนส่ง ใช้พลังงานรวมกว่าร้อยละ 70

ที่มา: ตำรา ผู้รับผิดชอบด้านพลังงานอาวุโส (ผอส.) ไฟฟ้า ตอนที่ 1 บทที่ 1 หัวข้อ 1.3.4.1–1.3.4.2

8

ต้นทุนพลังงาน · อาคารและโรงงานใช้พลังงานไปกับอะไร

🤔 ลองตอบก่อนอ่าน

ในโรงงานและอาคารเกือบทุกประเภท ระบบไหนน่าจะกินพลังงานสัดส่วนสูงสุด

💰 ต้นทุนด้านพลังงาน

เป็นต้นทุนอย่างหนึ่งของโรงงานและอาคารทุกประเภท สัดส่วนอาจไม่มากเมื่อเทียบกับค่าบุคลากร วัตถุดิบ และค่าการตลาด แต่ลดแล้วกำไรเพิ่ม · ค่าจ้างและวัตถุดิบควบคุมได้ยาก ส่วนราคาน้ำมันและไฟฟ้าผันผวนและมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

🎯 ทำไมผู้ประกอบการอนุรักษ์พลังงาน

แรงจูงใจสำคัญ = ลดค่าใช้จ่ายหรือต้นทุนเป็นหลัก · การสร้างภาพลักษณ์องค์กรและการปฏิบัติตามกฎหมายสำคัญรองลงไป (การศึกษาของสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย) · ลดต้นทุนพลังงาน ⇒ ต้นทุนการผลิตลด ผลผลิตมีมูลค่าเพิ่ม แข่งขันได้ดีขึ้น

80%

ในอาคาร ระบบปรับอากาศและแสงสว่าง ใช้ไฟฟ้ารวมกันสูงถึงร้อยละ 80 ของการใช้ไฟฟ้าทั้งหมดของอาคาร

ค่าใช้จ่ายพลังงานของอาคารมีสัดส่วนประมาณร้อยละ 10 ของค่าใช้จ่ายในการดำเนินการของอาคารทั้งหมด

โรงงานอุตสาหกรรม แบ่งการใช้พลังงานเป็น 9 สาขาย่อย

อาหารและเครื่องดื่มสิ่งทอไม้และเครื่องเรือนกระดาษเคมีอโลหะโลหะขั้นมูลฐานผลิตภัณฑ์โลหะสาขาอื่น ๆ (จำแนกไม่ได้)
⭐ ระบบทำความเย็นและปรับอากาศมีสัดส่วนการใช้พลังงานสูงสุดในเกือบทุกประเภทโรงงานและอาคาร⭐ อุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานรวมมากที่สุด = อาหารและเครื่องดื่ม
9

SEC: ใช้พลังงานเท่าไรต่อผลผลิต 1 หน่วย

SEC=พลังงานรวม (สุทธิ)÷ผลผลิตรวม ช่วงเวลาเดียวกัน
พลังงานสุทธิพลังงานที่ซื้อทั้งหมด หักลบด้วยพลังงานที่ขาย
ช่วงข้อมูลราย 6 เดือน หรือรายปีสำหรับโรงงานที่ผลิตตามฤดูกาล
ใช้ทำอะไรวัดประสิทธิภาพการใช้พลังงานระดับมูลฐานที่สุด ของโรงงานหรือกลุ่มโรงงานที่มีผลผลิตอย่างเดียวกัน

ลองคำนวณ

หน่วย SEC ตัวอย่าง:อิฐ: MJ/ตันอิฐไอน้ำ: MJ/kg ไอน้ำแสงสว่าง: W/m²
⭐ ค่าการใช้พลังงานต่อหน่วยผลผลิต (Specific Energy Consumption: SEC) ต่ำลง = ใช้พลังงานต่อผลผลิตน้อยลง = ประสิทธิภาพดีขึ้น⭐ ระดับกลุ่มอุตสาหกรรมใช้ PEI (Physical Energy Index)
10

มาตรการประหยัดพลังงาน: ต้องลงทุนไหม

25–26 °Cอุณหภูมิที่เหมาะสมในพื้นที่ทำงาน
ทุกเดือนล้างแผงกรองอากาศเครื่องปรับอากาศ
ทุก 6 เดือนล้างชุดระบายความร้อนนอกอาคาร
3–6 เดือนทำความสะอาดโคม หลอด แผ่นสะท้อนแสง
ถึง 50%ประหยัดได้ด้วยแสงสว่างเฉพาะจุด
ตัวเล็กหลายตัวดีกว่าปั๊มใหญ่ตัวเดียว
★

ตัวเลขที่ต้องจำในหัวข้อนี้

2ประเภทตาม พ.ร.บ. หมุนเวียน · สิ้นเปลือง
6รูปแบบพลังงาน
746 W= 1 แรงม้า
4.2 J= 1 แคลอรี
1,055 J= 1 บีทียู
41.868 GJ= 1 toe
80%ปรับอากาศ + แสงสว่างในอาคาร
10%ค่าพลังงานต่อค่าดำเนินการอาคาร
6 เดือน / ปีช่วงข้อมูลคิด SEC

ที่มา: ตำราฝึกอบรม ผอส. ด้านไฟฟ้า (พพ.) ตอนที่ 1 บทที่ 1 ความรู้พื้นฐานด้านพลังงาน