Con-En Con Engineering Co.,Ltd. Con-En ศูนย์เพิ่มศักยภาพบริษัท คอน เอ็นจิเนียริ่ง จำกัด สมัครอบรม
วันที่ 2 · 1.5 ชม.

2.1เครื่องมือวัดทางไฟฟ้า

9 หัวข้อย่อย · ประมาณ 15 นาที

อ่านจบแล้วคุณจะ

  • บอกชนิดของเครื่องมือวัดทางไฟฟ้า
  • บอกความสำคัญของการวัดค่าพลังงานและความเที่ยงตรงของข้อมูล
  • บอกค่าทางไฟฟ้าที่จำเป็นในการตรวจวัดเพื่อการอนุรักษ์พลังงาน
สีกล่องในหน้านี้ ต้องจำ

สรุป 1 นาที 5 เรื่องที่ต้องจำ · ปัดหรือกดลูกศรดู · กดการ์ดเพื่อไปอ่าน

1

ทำไมต้องวัด · วัดอะไรบ้าง

การตรวจวัดพลังงานไฟฟ้าเป็นสิ่งจำเป็นในการอนุรักษ์พลังงาน · ต้องเลือกเครื่องมือให้ถูก คำนึงถึงความแม่นยำ และนำค่าที่วัดได้ไปใช้อย่างเหมาะสม จึงจะจัดการพลังงานได้อย่างมีประสิทธิผล

ปริมาณพื้นฐานที่ต้องวัด:กระแสไฟฟ้าแรงดันไฟฟ้ากำลังไฟฟ้าพลังงานไฟฟ้าค่าตัวประกอบกำลังไฟฟ้า

การวัดโดยตรง

อ่านค่าปริมาณที่ต้องการจากเครื่องวัดได้เลย

การวัดทางอ้อม

วัดปริมาณอื่นที่สัมพันธ์กัน แล้วนำมาคำนวณ เช่น วัดแรงดันและกระแส เพื่อคำนวณกำลังไฟฟ้า

วัดแรงดัน + กระแส แล้วคำนวณกำลังไฟฟ้า = การวัดทางอ้อม

ที่มา: ตำรา ผู้รับผิดชอบด้านพลังงาน (ผชร.) ตอน 2 หน้า 1-1–1-2 หัวข้อ 1.2.1 และ 1.2.3

2

หน่วยวัดทางไฟฟ้า 6 หน่วย

กระแสไฟฟ้า · แอมแปร์ (A)การเคลื่อนที่ของอิเล็กตรอนภายในตัวนำ
แรงดันไฟฟ้า · โวลต์ (V)แรงที่ทำให้อิเล็กตรอนเคลื่อนที่ ทำให้กระแสไหล
กำลังไฟฟ้า · วัตต์ (W)อัตราการเปลี่ยนพลังงานไฟฟ้าเป็นความร้อน แสง หรือพลังงานกล · 1 W = 1 J ต่อวินาที
ความต้านทาน · โอห์ม (Ω)1 Ω = กระแส 1 A ไหลผ่าน แรงดันระหว่าง 2 จุดเท่ากับ 1 V
ความจุไฟฟ้า · ฟารัด (F)ความสามารถเก็บประจุของตัวเก็บประจุ (Capacitor)
ความเหนี่ยวนำ · เฮนรี (H)หน่วยของความเหนี่ยวนำ (Inductance)

ลองจับคู่ — หน่วยนี้ใช้วัดอะไร

1 วัตต์ = กำลังที่ให้พลังงาน 1 จูลต่อหนึ่งวินาที

ที่มา: ตำรา ผชร. ตอน 2 หน้า 1-2 หัวข้อ 1.2.2 · ระบบหน่วยวัดนานาชาติ (SI)

3

เครื่องมือวัดพื้นฐานเพื่อการอนุรักษ์พลังงาน

เครื่องมือวัดไฟฟ้า: เครื่องวิเคราะห์กำลังไฟฟ้า แคลมป์มิเตอร์ มัลติมิเตอร์ เครื่องบันทึกข้อมูล เครื่องวิเคราะห์กำลังไฟฟ้าแคลมป์มิเตอร์มัลติมิเตอร์เครื่องบันทึกข้อมูล
เครื่องวัดกระแสไฟฟ้า (Ampmeter)ติดบนแผงควบคุม หรือชนิดคล้องสายเคลื่อนที่ได้ · บนแผงต้องต่อผ่านหม้อแปลงวัดกระแส (หม้อแปลงกระแส (Current Transformer: CT)) ลดกระแสเป็น 5 A
เครื่องวัดแรงดันไฟฟ้า (Voltmeter)วัดความต่างศักย์ระหว่าง 2 จุด · บนแผงต้องต่อผ่านหม้อแปลงวัดแรงดัน (PT) ซึ่งเรียกอีกชื่อว่า หม้อแปลงแรงดัน (Voltage Transformer: VT) ลดแรงดันลงก่อน
เครื่องวัดกำลังไฟฟ้า (Wattmeter)วัดค่าความต้องการกำลังไฟฟ้าได้โดยตรง หาปริมาณการใช้ไฟฟ้าสะดวกขึ้น
เครื่องวัดตัวประกอบกำลังไฟฟ้า (Power Factor Meter)ชนิด 3 เฟส ต่อวัดเหมือนวัตต์มิเตอร์ อ่านค่าได้เลย
เครื่องวัดความส่องสว่าง (Lux Meter)หน่วยลูเมนต่อตารางเมตร หรือลักซ์ · เซลล์ไวแสงแปลงเป็นแรงดันไฟฟ้า · พกพาได้
เครื่องมือวัดอื่นที่ใช้ร่วมความเร็วรอบ (Tachometer) · ความเร็วลม (Anemometer) · อุณหภูมิ · อุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์

มีทั้งชนิดติดตั้งอยู่กับที่ (บนแผงควบคุม/ที่ตัวอุปกรณ์) และชนิดเคลื่อนย้ายได้ · ทั้งแบบดิจิทัลและแอนะล็อก · ปัจจุบันวัดค่าทางไฟฟ้าหลายค่าได้จากเครื่องเดียว

เครื่องวัด 4 ชิ้นวางเรียง: แอมมิเตอร์แบบเข็ม มัลติมิเตอร์ดิจิทัล แคลมป์มิเตอร์หนีบสาย และโวลต์มิเตอร์หน้าปัดกลมแอมมิเตอร์มัลติมิเตอร์แคลมป์มิเตอร์โวลต์มิเตอร์
แอมมิเตอร์บนแผงควบคุมต่อผ่าน CT ลดกระแสเป็น 5 A Lux Meter วัดความส่องสว่าง หน่วยลักซ์ (ลูเมนต่อตารางเมตร)

ที่มา: ตำรา ผชร. ตอน 2 หน้า 1-2–1-5 หัวข้อ 1.2.3 รูปที่ 1.2-1–1.2-6

4

หลักการเลือกใช้เครื่องมือวัด

ต้องคำนึงถึงประเด็นทางเทคนิคเป็นอันดับแรก คือเหมาะกับการทำงานของอุปกรณ์

①ย่านการวัดที่ต้องการ (Range)
②ระดับความแม่นยำ (Accuracy) โดยทั่วไปประมาณ ±0.5% ถึง ±2.0%
③ลักษณะการใช้งาน: สัมผัสหรือไม่สัมผัส · พกพาหรือติดตั้งอยู่กับที่ · ต้องปรับแต่งอุปกรณ์เพื่อติดตั้งหรือไม่
④ระยะเวลาตอบสนอง (เวลาที่ใช้วัด หรือความไว)

ควรเลือกแบบไหน

โดยทั่วไปเลือกแบบไม่ต้องสัมผัส พกพาได้ และไม่ต้องปรับแต่งอุปกรณ์ที่มีอยู่ · ส่วนใหญ่บันทึกแบบดิจิทัลได้ทั้งชั่วขณะและต่อเนื่อง สะดวกกว่าจดบันทึก

เรื่องอื่นที่ต้องดู

ราคา ความคงทน ค่าบำรุงรักษา บริการหลังการขาย (ซ่อม ปรับตั้งความเที่ยงตรง) และแหล่งพลังงาน เช่น แบตเตอรี่ หาง่ายและไม่แพงเกินไป

ความแม่นยำที่ต้องการโดยทั่วไป ±0.5% ถึง ±2.0%

ที่มา: ตำรา ผชร. ตอน 2 หน้า 1-5 และ 1-7 หัวข้อ 1.3

5

ระดับความเที่ยงตรงของเครื่องวัด 5 ระดับ

ลองตอบก่อนอ่าน

เครื่องมือมาตรฐานที่ใช้สอบเทียบเครื่องวัดตัวอื่น ลองเดาว่าอยู่ในระดับความเที่ยงตรงใด

0.2เครื่องมือมาตรฐาน: สำหรับสอบเทียบ การวัดละเอียดมาก±0.2% ของค่าพิกัด
0.5การวัดละเอียด: การวัดทั่วไปที่ต้องการความละเอียด±0.5%
1.0การวัดปกติ: การวัดง่าย ๆ เช่น เครื่องวัดพกติดตัว±1.0%
1.5เครื่องวัดอุตสาหกรรม: แผงจ่ายไฟทั่วไปและแผงควบคุม±1.5%
2.0เครื่องวัดคร่าว ๆ: งานที่ไม่ต้องการความเที่ยงตรง±2.0%
ระดับ 1.5 = เครื่องวัดอุตสาหกรรม (แผงจ่ายไฟ แผงควบคุม) ระดับ 0.2 = เครื่องมือมาตรฐานสำหรับสอบเทียบ

ที่มา: ตำรา ผชร. ตอน 2 หน้า 1-6 ตารางที่ 1.2-1

6

Range · Span · ความละเอียด และการบอกความคลาดเคลื่อน

ลองตอบก่อนอ่าน

เครื่องวัดบอกความคลาดเคลื่อนเป็น % ของการอ่านเต็มสเกล ถ้าอ่านค่าน้อย ๆ ลองเดาว่าคลาดเคลื่อนเป็นอย่างไร

Rangeช่วงของปริมาณที่เครื่องวัดได้
Span (Full Scale)ผลต่างระหว่างค่าสูงสุดกับค่าต่ำสุดของ Range · เช่น Range −50 °C ถึง 200 °C ⇒ Span = 250 °C
ความละเอียด (Resolution)ค่าการวัดที่เล็กที่สุดที่เครื่องแสดงได้

ความคลาดเคลื่อนบอกได้ 4 แบบ — เลือกแบบ แล้วดูว่าคลาดเคลื่อนได้เท่าไร (ค่าตั้งต้นคือตัวอย่างในตำรา)

เป็นตัวเลขแม่น ±2 °C ⇒ คลาดเคลื่อน ±2 °C ทุกครั้งที่วัด
% ของการอ่านเต็มสเกล±5% FS (Full Scale) ของ 5 V ⇒ ±0.25 V ทุกครั้ง
% ของช่วงการวัด±3% ของช่วง 20–50 psi ⇒ ±0.9 psi ทุกครั้ง
% ของค่าที่อ่านได้±5% อ่านได้ 2 V ⇒ ±0.1 V
% ของการอ่านเต็มสเกล: คลาดเคลื่อนเท่ากันทุกค่าที่อ่าน แม้อ่านค่าน้อย

ที่มา: ตำรา ผชร. ตอน 2 หน้า 1-6–1-7 หัวข้อ 1.3

7

ข้อควรระวังในการใช้เครื่องมือวัด

ก่อนใช้: ศึกษาคู่มือการใช้งาน

ส่วนประกอบและปุ่มควบคุม · การเริ่มต้นใช้ (ใส่แบตเตอรี่ไม่ผิดขั้ว) · ขั้นตอนใช้ เลือกข้อมูล ช่วงวัด ตั้งค่าศูนย์ และข้อระวังด้านความปลอดภัย · วิธีบันทึกและอ่านข้อมูล · เหตุขัดข้องและวิธีแก้ · ข้อกำหนดเครื่องมือ · ตรวจความครบถ้วนและแบตเตอรี่ทุกครั้ง · ไม่ใช้ผิดประเภทและคำนึงถึงย่านการวัด

ขณะใช้และหลังใช้

ทำตามคู่มืออย่างเคร่งครัด ห้ามลองผิดลองถูก · ต่อสายและใส่แบตเตอรี่ไม่ผิดขั้ว · ใส่ใจการตั้งค่าศูนย์ ช่วงวัด และหน่วย · สำรองข้อมูลสำคัญ ไม่เก็บในเครื่องอย่างเดียว · เก็บให้เรียบร้อย ถอดแบตเตอรี่ก่อนเก็บ

ไม่แน่ใจวิธีใช้ ⇒ กลับไปอ่านคู่มือ ห้ามลองผิดลองถูก

ที่มา: ตำรา ผชร. ตอน 2 หน้า 1-7–1-8 หัวข้อ 1.4.1–1.4.2

8

แต่ละระบบ วัดอะไร ด้วยเครื่องมืออะไร

ระบบส่งจ่ายไฟฟ้า (หม้อแปลงถึงตู้ ตู้จ่ายไฟหลัก (Main Distribution Board: MDB))วัด: แรงดัน · กระแส · กำลังไฟฟ้า · ตัวประกอบกำลังไฟฟ้า (รวมเรียก "ค่าทางไฟฟ้า") · เครื่องมือ: เพาเวอร์มิเตอร์แบบคล้องวัด · เครื่องวัดและบันทึกค่าทางไฟฟ้าแบบต่อเนื่อง
ระบบแสงสว่างวัด/สำรวจ: ชนิดและจำนวนหลอดและโคม · ค่าทางไฟฟ้า · ค่าความส่องสว่าง (ลักซ์) ที่ระดับความสูงเดียวกับพื้นที่ใช้งานจริง · ขนาดพื้นที่ · เวลาใช้งาน · เครื่องมือ: เครื่องวัดค่าทางไฟฟ้า · Lux Meter
มอเตอร์และอุปกรณ์ไฟฟ้าอื่นวัด: ค่าทางไฟฟ้า · ช่วงเวลาทำงาน · ความเร็วรอบ (เมื่อต้องประเมินประสิทธิภาพมอเตอร์) · เครื่องมือ: เครื่องวัดค่าทางไฟฟ้า · เครื่องวัดความเร็วรอบ

ค่าที่วัดในระบบส่งจ่ายใช้ดูลักษณะการใช้ไฟฟ้า · เวลาที่มีความต้องการกำลังไฟฟ้าสูงสุด (จัดโหลดหลีกเลี่ยงช่วง Peak) · ความสมดุลของกระแสแต่ละเฟส (ยืดอายุอุปกรณ์) · ศักยภาพปรับปรุงตัวประกอบกำลังไฟฟ้า

ลองแยกดู — ข้อมูลนี้ใช้ตรวจระบบไหน

ความส่องสว่างวัดที่ระดับความสูงเดียวกับพื้นที่ใช้งานจริง เช่น บนโต๊ะทำงาน ประเมินประสิทธิภาพมอเตอร์ ⇒ วัดความเร็วรอบด้วย

ที่มา: ตำรา ผชร. ตอน 2 หน้า 1-8–1-9 หัวข้อ 1.5 ตารางที่ 1.5-1–1.5-3

★

ตัวเลขที่ต้องจำในหัวข้อนี้

6หน่วยวัดทางไฟฟ้า A · V · W · Ω · F · H
1 W= 1 J ต่อวินาที
5 ACT ลดกระแสให้แอมมิเตอร์บนแผง
±0.5–2.0%ความแม่นยำที่ต้องการโดยทั่วไป
5 ระดับ0.2 · 0.5 · 1.0 · 1.5 · 2.0
4 แบบบอกความคลาดเคลื่อน
2

จำลองอุปกรณ์ในโรงงาน

จำลองอุปกรณ์ที่บทนี้สอน ในโรงงานที่สร้างจากเนื้อหาที่อบรม · ห้องไฟฟ้า: ตู้ MDB และเครื่องมือวัด

ภาพโรงงานจำลอง ห้องของบทนี้สว่าง

ลองปรับเอง · เปลี่ยนค่าแล้วเห็นผลทันที

สถานการณ์จำลอง 2 เรื่อง · เลือกทางแก้แล้วเห็นผลเป็นตัวเลขจากตำรา

ที่มา: คู่มือผู้รับผิดชอบด้านพลังงานสามัญ (โรงงาน) พ.ศ. 2567 (พพ.) ตอนที่ 2 การจัดการพลังงานไฟฟ้า บทที่ 1 · หน้า 1-1 ถึง 1-12 (หน้าไฟล์ 9–20)